همانگونه که در بلاگ مربوط به «انواع شرکتها در ایران: راهنمایی برای سرمایه گذاران» اشاره شد، ثبت شرکت سهامی عام برای کارآفرینان و سرمایهگذارانی که نیاز به سرمایههای کلان داشته و قصد دارند سرمایه مورد نیاز خود را از طریق عموم مردم تأمین کنند، توصیه میگردد. در مطلب پیش رو، با رویکردی دقیق، به بررسی الزامات قانونی تأسیس شرکت سهامی عام خواهیم پرداخت.
به طور کلی، قواعد و مقررات مربوط به تأسیس شرکت سهامی عام را میتوان در پنج مرحله اساسی به شرح زیر خلاصه نمود. آگاهی از مقررات ذیل برای تمامی کسانی که قصد ثبت شرکت سهامی عام را دارند، ضروری است و بایستی به دقت مورد توجه قرار گیرد:
مرحله اول: اقدامات اولیه مؤسسین و تسلیم مدارک لازم به اداره ثبت شرکتها
در نخستین گام برای تأسیس شرکت سهامی عام، براساس ماده ۶ لایحه اصلاحی قانون تجارت مصوب ۱۳۴۷ (که از این پس «لایحه» نامیده میشود)، مؤسسین باید حسابی به نام « شرکت در شرف تأسیس» نزد یکی از بانکها افتتاح کنند. مطابق ماده مذکور، مؤسسین بایستی حداقل ۲۰ درصد از سرمایه شرکت را تعهد نموده و حداقل ۳۵ درصد از این مبلغ تعهد شده را در حساب مذکور واریز نمایند.
پس از آن، اسناد زیر که طبق مواد ۷ تا ۹ لایحه به امضای تمامی مؤسسین رسیده است، به اداره ثبت شرکتها تسلیم می شود:
الف) اظهارنامه ثبت شرکت
ب) طرح (پیشنویس) اساسنامه شرکت
ج) طرح (پیشنویس) اعلامیه پذیرهنویسی سهام
مرحله دوم: اخذ تأییدیه از اداره ثبت شرکتها برای پذیرهنویسی سهام
پس از تسلیم اسناد یادشده، مرجع ثبت شرکتها ابتدا مندرجات مدارک فوق را بررسی کرده و مطابقت اسناد مذکور با قانون را تایید مینماید. صدور مجوز انتشار اعلامیه پذیره نویسی توسط مرجع ثبت شرکتها، منوط به موافقت سازمان بورس و اوراق بهادار است. علت این امر آن است که بر اساس ماده ۲۵ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، برای ثبت شرکتهای سهامی عام یا افزایش سرمایه آنها، اجازه انتشار اعلامیه پذیره نویسی توسط مرجع ثبت شرکتها، پس از موافقت سازمان (سازمان بورس و اوراق بهادار) صادر میشود.
در این خصوص باید توجه داشت که انجام پذیرهنویسی سهام برای هر شرکت سهامی عام – حتی اگر آن شرکت قصد پذیرش و عرضه سهام در بورس را نداشته باشد—نیازمند اخذ تأیید سازمان بورس و اوراق بهادار است.
پس از تحقق شرایط فوق، اداره ثبت شرکتها مجوز پذیرهنویسی سهام را صادر میکند.
مرحله سوم: پذیرهنویسی سهام و ورقه تعهد سهم
پس از طی مراحل فوق، مطابق ماده ۱۱ لایحه «اعلامیه پذیرهنویسی» باید توسط مؤسسین در روزنامهها آگهی شود و نیز در بانکی که تعهد سهام در آن صورت میگیرد برای مراجعه علاقهمندان در دسترس قرار داده شود.
مطابق ماده ۱۲ لایحه، اشخاص علاقهمند باید در مهلت تعیینشده در اعلامیه پذیرهنویسی به بانک مراجعه و ورقه تعهد سهم را امضاء و مبلغی را که باید نقداً پرداخت شود، تادیه و رسید دریافت کنند. افزون بر این، طبق ماده ۹ لایحه اصلاحی قانون تجارت، مبلغی که پذیرهنویس باید برای هر سهم بپردازد توسط مؤسسین تعیین و در اعلامیه پذیرهنویسی درج میشود. با این حال، بر اساس ماده ۱۶ همان لایحه، حداقل مبلغی که پذیرهنویسان باید نقداً پرداخت کنند، حداقل ۳۵ درصد از سرمایه شرکت است.
این فرایند که طی آن شخص با امضای ورقه تعهد سهم متعهد گردد بخشی از سرمایه شرکت را در ازای دریافت سهام تأمین نماید، «پذیرهنویسی سهام» نامیده میشود.
در خصوص مهلت پذیرهنویسی، ماده ۱۲ لایحه اصلاحی قانون تجارت اختیار تعیین این مدت را به مؤسسین داده و ماده ۱۶ همان قانون نیز به آنها اجازه تمدید این مدت را میدهد. با این حال، اگر شرکت در شرف تأسیس قصد عرضه سهام خود در بورس را داشته باشد، مطابق ماده ۲۳ قانون بازار اوراق بهادار باید فرایند پذیرهنویسی را ظرف ۳۰ روز تکمیل کند. سازمان بورس و اوراق بهادار میتواند بنا به درخواست مؤسسین و در صورت ارائه دلایل موجه، این مدت را برای ۳۰ روز دیگر تمدید نماید. لازم به ذکر است شرکتی که سهام خود را در بورس عرضه میکند «ناشر» نامیده میشود.
نکته دیگری که باید به آن توجه شود این است که برخلاف تعهد اولیه مؤسسین که میتواند غیرنقدی باشد، پذیرهنویسی سهام لزوما باید تعهدی نقدی باشد. به عبارت دیگر، پذیره نویسان بایستی کل مبلغ سهام را به صورت نقدی پرداخت کنند، یا بخشی از آن را نقداً پرداخت کنند و تعخد نمایند که مبلغ باقیمانده، در مدت معین به صورت نقدی پرداخت گردد. اما برخلاف پذیرهنویسان، آورده مؤسسین میتواند غیرنقدی باشد.
طبق اصل ۸۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پذیرهنویسی سهام توسط اتباع خارجی در ایران ممنوع است. بنابراین، در مواردی که خارجیان قصد تملک سهام در یک شرکت ایرانی را داشته باشند، این امر تنها پس از پایان فرایند پذیرهنویسی و از طریق خرید سهام از اتباع ایرانی امکانپذیر است.
پس از انجام فرایند پذیرهنویسی، به پذیرهنویس «ورقه تعهد سهم» داده میشود. ورقه تعهد سهم سندی است که دلالت بر انجام پذیرهنویسی دارد و مندرجات الزامی آن در ماده ۱۳ لایحه اصلاحی قانون تجارت ذکر شده است.
مؤسسین حداکثر ظرف یک ماه پس از پایان مهلت پذیرهنویسی، میزان تعهدات پذیرهنویسان را بررسی میکنند. نتیجه این بررسی میتواند به سه حالت منجر شود:
۱) اگر مجموع مبالغ تعهدشده توسط مؤسسان و پذیرهنویسان کمتر از سرمایه اعلامشده شرکت نزد اداره ثبت شرکتها باشد، شرکت باطل تلقی شده و تشکیل نمی شود.
۲) اگر کل سرمایه شرکت به طور کامل تعهد شده باشد، مؤسسان تعداد سهام هر پذیرهنویس را تعیین و اعلام کرده و مجمع عمومی مؤسس را تشکیل میدهند (ماده ۱۶ لایحه اصلاحی قانون تجارت).
۳) اگر تعهدات پذیرهنویسان بیش از سرمایه شرکت باشد، پذیرهنویسی افرادی که زودتر اقدام کردهاند پذیرفته میشود و وجوه افرادی که پس از تکمیل سرمایه شرکت پذیرهنویسی کردهاند به آنها مسترد خواهد شد.
مرحله چهارم: تشکیل مجمع عمومی مؤسس، تصویب اساسنامه و انتخاب ارکان شرکت
پس از تکمیل اقدامات اولیه مؤسسین، شامل تسلیم اسناد به اداره ثبت شرکتها، اخذ اجازه انتشار اعلامیه پذیرهنویسی، انجام عملیات پذیرهنویسی و احراز تعهد کل سرمایه شرکت، لازم است که مؤسسین و پذیرهنویسان گرد هم آمده و شرکت را تشکیل دهند. این گردهمایی «مجمع عمومی مؤسس» نامیده میشود. در واقع، اعضای مجمع عمومی مؤسس تأمینکنندگان سرمایه شرکت هستند و این مجمع، شرکت را ایجاد میکند.
مجمع عمومی مؤسس بر اساس مواد ۱۷ و ۷۴ لایحه اصلاحی قانون تجارت امور ذیل را برعهده دارد:
الف) تصویب سرمایه شرکت
بر اساس ماده ۷۴ لایحه، نخستین وظیفه مجمع عمومی مؤسس رسیدگی به گزارش مؤسسین، اتخاذ تصمیم درباره آن، و اطمینان از پذیرهنویسی تمامی سهام شرکت و پرداخت مبالغ لازم است. به همین منظور، گزارش مؤسسین باید حداقل پنج روز پیش از تشکیل مجمع در محلی که در آگهی دعوت مجمع تعیین شده، در دسترس پذیرهنویسان قرار گیرد.
ب) تصویب آوردههای غیرنقدی مؤسسین و مزایای درخواستی آنها
همانطور که پیشتر بیان شد، مؤسسین میتوانند آورده غیرنقد داشته باشند یا برخی مزایا را مطالبه کرده باشند. ارزیابی آوردههای غیرنقدی و پذیرش مزایای درخواستی مؤسسین باید به تصویب مجمع عمومی مؤسس برسد.
در خصوص بررسی و تصویب آوردههای غیرنقدی و مزایا نکات زیر حائز اهمیت است:
به موجب ماده ۷۶ لایحه، «اگر یک یا چند نفر از مؤسسین آورده غیرنقد داشته باشند، باید پیش از اقدام به دعوت مجمع عمومی مؤسس، نظر کتبی کارشناس رسمی وزارت دادگستری را درباره ارزیابی آوردههای غیرنقدی اخذ کرده و آن را در گزارش خود درج کنند».
همچنین «اگر مؤسسین برای خود مزایایی مطالبه کرده باشند، باید دلایل آن را در گزارش ذکر و همراه گزارش اقدامات به مجمع عمومی مؤسس تقدیم کنند».
ج) تصویب اساسنامه شرکت
اساسنامه مهمترین سند هر شرکت است که هدف، سرمایه، ارکان، شیوه اداره و نحوه فعالیت شرکت را مشخص میکند. در واقع، اساسنامه کلیات حاکم بر شرکت را تعیین میکند و هیچ تصمیمی در مجامع عمومی نمیتواند برخلاف آن اتخاذ شود.
د) انتخاب اولین مدیران و بازرس یا بازرسان شرکت و اخذ قبولی کتبی آنان
از دیگر وظایف مجمع عمومی مؤسس انتخاب نخستین مدیران و بازرس یا بازرسان شرکت است؛ زیرا این افراد ارکان شرکت را تشکیل میدهند. پس از انتخاب و قبول کتبی آنان، ارکان شرکت (رکن تصمیمگیری: مجامع عمومی، رکن ادارهکننده: هیئتمدیره، و رکن نظارتی: بازرس/بازرسان) به طور کامل شکل میگیرند.
هـ) تعیین روزنامه کثیرالانتشار شرکت جهت درج آگهیها تا زمان تشکیل نخستین مجمع عمومی عادی
در این خصوص باید توجه داشت که بر اساس ماده ۱۷ لایحه اصلاحی قانون تجارت، دعوتها و آگهیهای مربوط به سهامداران تا تشکیل اولین مجمع عمومی عادی باید در دو روزنامه منتشر شود؛ یکی روزنامهای است که توسط مجمع عمومی مؤسس تعیین میشود و دیگری روزنامه اس است که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تعیین می گردد.
پس از اتمام مراحل فوق، شرکت تشکیل شده و «موجود» تلقی میشود، اما هنوز دارای شخصیت حقوقی نیست. کسب شخصیت حقوقی منوط به ثبت شرکت است. در حقیقت، پس از تشکیل و رأیگیری در مجمع عمومی مؤسس و تعیین ارکان شرکت، پیکر شرکت ایجاد شده، اما شخصیت حقوقی ـ که همچون روح شرکت است ـ هنوز محقق نشدهاست.
مرحله پنجم: ثبت شرکت
ثبت شرکت آخرین مرحله از فرایند تأسیس شرکت است. مهمترین نکات در خصوص روند ثبت شرکت و آثار ثبت یا عدم ثبت شرکت به شرح زیر است:
الف) مدارک لازم برای ثبت شرکت سهامی عام طبق ماده ۱۸ لایحه:
۱) اساسنامه تصویبشده در مجمع عمومی مؤسس،
۲) صورتجلسه مجمع عمومی مؤسس،
۳) قبولی کتبی مدیران و بازرس یا بازرسان،
به منظور ثبت شرکت، مدارک فوق به اداره ثبت شرکتها تسلیم میشود.
ب) مهلت ثبت شرکت
بر اساس ماده ۱۹ لایحه اصلاحی قانون تجارت، مهلت ثبت شرکت حداکثر شش ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه ثبت است؛ همان اظهارنامهای که مؤسسین در ابتدای فرایند تأسیس شرکت به اداره ثبت شرکتها ارائه کرده بودند.
ج) پیامد حقوقی عدم ثبت شرکت ظرف مدت شش ماه:
مطابق ماده ۱۹ فوق الذکر، در صورتی که شرکت ظرف شش ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه مذکور در ماده ۶ این قانون به ثبت نرسیده باشد، به درخواست هر یک از مؤسسین یا پذیرهنویسان، مرجع ثبت شرکتها که اظهارنامه به آن تسلیم شده است، گواهینامهای مبنی بر عدم ثبت شرکت صادر کرده و آن را به بانکی که تعهدات سهام و پرداختهای وجوه در آن به عمل آمده است ارسال مینماید تا مؤسسین و پذیرهنویسان بتوانند به بانک مراجعه کرده و ورقه تعهد سهم و وجوه پرداختی خود را مسترد نمایند. در این صورت، هزینههایی که برای تأسیس شرکت انجام شده یا تعهد گردیده است بر عهده مؤسسان خواهد بود.
بنابر مطالب فوق، تأسیس شرکت سهامی عام در ایران یک فرایند چندمرحلهای و دقیق است که رعایت الزامات قانونی و مقرراتی در تمامی مراحل آن ضرورت دارد. از اقدامات اولیه مؤسسین تا مرحله نهایی ثبت شرکت، هر مرحله نقش مهمی در تشکیل صحیح و قانونی شرکت ایفا میکند. بهرهگیری از مشاوره وکلاء و مشاوران حقوقی و کارشناسان مربوطه میتواند در پیمودن این مسیر و اطمینان از رعایت کامل قوانین و مقررات راهگشا باشد.
ارسال یک دیدگاه