پس از فوت هر شخص، وراث برای دسترسی به اموال، حسابهای بانکی، املاک، سهام و سایر حقوق مالی متوفی باید ابتدا جایگاه قانونی خود را به عنوان وارث اثبات کنند. مهمترین سندی که برای این منظور صادر میشود، «گواهی انحصار وراثت» است. بدون دریافت این گواهی، در اغلب موارد امکان انتقال اموال متوفی، برداشت از حسابهای بانکی، فروش املاک یا انجام سایر امور اداری و ثبتی مربوط به ترکه وجود نخواهد داشت.
به همین دلیل، اخذ گواهی انحصار وراثت نخستین گام قانونی برای تعیین تکلیف اموال و داراییهای متوفی محسوب میشود.
گواهی انحصار وراثت چیست؟
گواهی انحصار وراثت سندی رسمی است که مشخص میکند چه اشخاصی وارث قانونی متوفی هستند و سهم هر یک از آنان از ترکه چه میزان است. در این گواهی، اطلاعاتی نظیر مشخصات متوفی، تعداد وراث، نسبت آنان با متوفی و میزان سهمالارث هر یک درج میشود.
این گواهی برای انجام بسیاری از امور حقوقی و اداری ضروری است و بانکها، دفاتر اسناد رسمی، ادارات ثبت اسناد و املاک، سازمان بورس، شرکتهای بیمه و سایر نهادهای دولتی و خصوصی معمولاً بدون ارائه آن از انجام امور مربوط به داراییهای متوفی خودداری میکنند.
برای مثال، اگر متوفی دارای حساب بانکی، ملک، خودرو یا سهام بورسی باشد، وراث ابتدا باید گواهی انحصار وراثت دریافت کنند و سپس نسبت به انتقال یا تقسیم این اموال اقدام نمایند.
مرجع صدور گواهی انحصار وراثت
بر اساس آییننامه اجرایی بند «ث» ماده ۱۱۳ قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، از مردادماه ۱۴۰۴ صدور گواهی انحصار وراثت به صورت الکترونیکی و از طریق سازمان ثبت احوال کشور انجام میشود.
مطابق مقررات جدید، پس از ثبت واقعه فوت و تکمیل اطلاعات لازم، گواهی انحصار وراثت در بسیاری از موارد به صورت خودکار و حداکثر ظرف بیست روز صادر خواهد شد. همچنین تمامی درخواستها از طریق سامانههای الکترونیکی مربوطه ثبت و پیگیری میشوند.
با این حال، در برخی موارد خاص، موضوع از صلاحیت اداری خارج شده و رسیدگی قضایی ضرورت پیدا میکند. از جمله:
- وجود ورثه محجور (صغیر، سفیه یا مجنون)
- وجود ورثه غایب یا مجهولالمکان
- اختلاف میان وراث درباره اصل وراثت یا میزان سهمالارث
- نامشخص بودن وراث
در چنین مواردی، رسیدگی در صلاحیت دادگاه صالح خواهد بود.
چه اطلاعاتی در گواهی انحصار وراثت درج میشود؟
گواهی انحصار وراثت معمولاً شامل اطلاعات زیر است:
- مشخصات کامل متوفی
- مشخصات تمامی وراث قانونی
- نسبت هر وارث با متوفی
- میزان سهمالارث هر وارث
- وجود یا عدم وجود وصیتنامه رسمی
- مشخصات وصی یا موصیله (در صورت وجود وصیت)
- مهلت و نحوه اعتراض به گواهی
همچنین اگر متوفی دارای جنین (حمل) باشد، این موضوع نیز در گواهی قید میشود تا حقوق احتمالی وی محفوظ بماند.
مدارک لازم برای دریافت گواهی انحصار وراثت
برای ثبت درخواست صدور گواهی انحصار وراثت، معمولاً مدارک زیر مورد نیاز است:
- گواهی فوت صادرشده توسط سازمان ثبت احوال
- شناسنامه و کارت ملی متوفی
- شناسنامه و کارت ملی تمامی وراث
- استشهادیه محضری حاوی مشخصات وراث
- وصیتنامه رسمی یا عادی (در صورت وجود)
- سایر مدارکی که حسب مورد از سوی مرجع رسیدگیکننده درخواست شود
مراحل دریافت گواهی انحصار وراثت
مرحله اول: ورود به سامانه
متقاضی باید به سامانه سهیم سازمان ثبت احوال به آدرس sahim.sabteahval.ir مراجعه کرده و از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند یا سایر روشهای احراز هویت وارد سامانه شود.
مرحله دوم: ثبت درخواست
پس از ورود به پنل کاربری، گزینه «درخواست صدور گواهی انحصار وراثت» انتخاب میشود.
مرحله سوم: ثبت اطلاعات متوفی
در این مرحله اطلاعاتی مانند:
- کد ملی متوفی
- نام و نام خانوادگی
- شماره شناسنامه
- تاریخ فوت
- شماره گواهی فوت
در سامانه ثبت میشود.
مرحله چهارم: ثبت اطلاعات وراث
متقاضی باید مشخصات تمامی وراث قانونی از جمله نام، کد ملی و نسبت آنان با متوفی را وارد کند.
مرحله پنجم: بارگذاری مدارک
مدارک مورد نیاز به صورت اسکنشده در سامانه بارگذاری میشوند.
مرحله ششم: پرداخت هزینههای قانونی
هزینههای مربوط به رسیدگی و صدور گواهی به صورت الکترونیکی پرداخت میشود.
مرحله هفتم: پیگیری درخواست
پس از ثبت نهایی، کد رهگیری در اختیار متقاضی قرار میگیرد و نتیجه درخواست از طریق سامانه و پیامک اطلاعرسانی خواهد شد.
آیا گواهی انحصار وراثت قابل اعتراض است؟
بله. گواهی صادرشده ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در هیأت حل اختلاف خواهد بود.
اعتراض ممکن است از سوی یکی از وراث یا هر شخص ذینفعی مطرح شود؛ برای مثال در مواردی که نام یکی از وراث در گواهی ذکر نشده باشد یا سهمالارث به اشتباه تعیین شده باشد.
گواهی انحصار وراثت چه زمانی قطعی میشود؟
گواهی انحصار وراثت در یکی از شرایط زیر قطعی خواهد شد:
- ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ، اعتراضی نسبت به آن مطرح نشود.
- نسبت به رأی هیأت حل اختلاف ظرف بیست روز اعتراضی صورت نگیرد.
- در صورت اعتراض، رأی قطعی دادگاه صادر شود.
پس از قطعیت، گواهی قابلیت استناد در تمامی مراجع اداری، بانکی و قضایی را خواهد داشت.
مدت اعتبار گواهی انحصار وراثت
گواهی انحصار وراثت پس از صدور دارای اعتبار دائمی است و نیازی به تمدید یا اخذ مجدد آن وجود ندارد.
البته در صورتی که بعداً مشخص شود اطلاعات گواهی ناقص یا نادرست بوده است، برای مثال نام یکی از وراث در آن درج نشده باشد یا سهمالارث اشتباه محاسبه شده باشد، امکان درخواست اصلاح گواهی وجود خواهد داشت. در این صورت، گواهی اصلاحی صادر میشود که آن نیز اعتبار دائمی خواهد داشت.
جمعبندی
گواهی انحصار وراثت مهمترین سندی است که وراث برای دسترسی و تعیین تکلیف اموال متوفی به آن نیاز دارند. دریافت این گواهی، مقدمه انجام کلیه امور مربوط به تقسیم ترکه، انتقال املاک، برداشت از حسابهای بانکی و سایر حقوق مالی متوفی است. آگاهی از مدارک مورد نیاز، مراحل دریافت و نحوه اعتراض به این گواهی میتواند از بروز اختلافات و تأخیرهای غیرضروری در روند رسیدگی جلوگیری کند.
ارسال یک دیدگاه